Drinkwatervaccinatie tegen salmonella bij leghennen is sinds afgelopen najaar verplicht binnen IKB Ei. Veel leghennenhouders hebben hier nog geen ervaring mee. Dit zijn de belangrijkste aandachtspunten.

 

 

Salmonella bij leghennen vereist aandacht. Het aantal besmettingen met Salmonella Enteritidis (SE) bij leghennen is sinds 2023 flink toegenomen. In 2024 had Nederland met 3,8% besmette koppels het hoogste percentage binnen de Europese Unie. Ook in 2025 bleef het aantal besmet verklaarde koppels toenemen. Het streven is juist om onder 2% te blijven.

Salmonella is een belangrijke veroorzaker van voedselinfecties. De bacteriën Salmonella Enteritidis en Typhimurium zijn verantwoordelijk voor meer dan de helft van de humane infecties.

Verplichte vaccinatie

In het kader van voedselveiligheid, imago én de afzet van eieren is er de pluimveesector alles aan gelegen het aantal besmettingen terug te dringen. Salmonella is een multifactorieel probleem. Om het risico op insleep en verspreiding te voorkomen, dient de algehele bedrijfshygiëne op orde te zijn. Ook vaccinatie is binnen IKB Ei een belangrijke pijler om salmonella te bestrijden. Sinds afgelopen najaar is vaccinatie tegen salmonella binnen IKB Ei verplicht. Een structurele aanpak is van belang om de infectiedruk te beperken en de weerstand van leghennen te verhogen.

Op dit moment mogen twee salmonellavaccins zowel in de opfok- als in de legperiode worden gebruikt. Het betreft de vaccins Primun Salmonella E (geproduceerd door Calier) en AviPro Salmonella Duo (geproduceerd door Elanco). Beide vaccins worden via het drinkwater verstrekt.

Drinkwatervaccinatie tegen salmonella is voor legopfokkers gesneden koek. Zij vaccineren met regelmaat. Gedurende de opfok worden jonge hennen driemaal gevaccineerd, om een langdurige immuniteit op te bouwen. Sinds kort zijn ook leghennenhouders verplicht hun dieren te vaccineren tegen salmonella. Leghennen worden steeds ouder en veel besmettingen vinden plaats na 70 weken leeftijd. Leghennen dienen tussen week 50 en week 60 te worden gevaccineerd. Drinkwatervaccinatie is daarmee een klus die voor leghennenhouders maar eens in de anderhalf jaar voorkomt.

Voedselveiligheid enorm belangrijk

Gebroeders van Beek verzorgde onlangs voor leghennenhouders een webinar over juiste toepassing van drinkwatervaccinatie tegen salmonella. “We nemen onze verantwoordelijkheid als ketenpartij en willen pluimveehouders inzicht geven in het belang van salmonellapreventie. Voedselveiligheid is enorm belangrijk. Het is cruciaal om het imago van eieren goed te houden. Bovendien kunnen eieren van een salmonella-besmet koppel niet meer als tafeleieren worden verkocht. Deze eieren gaan de verwerkende industrie in. Dat zet druk op de aanvoerketen richting de supermarkt”, vertelt inkoper Job Schilders namens Gebroeders van Beek.

Veelgemaakte fouten

Tijdens het webinar legt Joost Boerrigter, pluimveedierenarts bij Elanco, uit hoe drinkwatervaccinatie tegen salmonella idealiter wordt toegepast om fouten te voorkomen.

De vijf meest voorkomende fouten volgens Boerrigter zijn:

1. blind vaccineren: je hebt waterlijnen niet afgetapt en weet niet of het vaccin aan het einde van de lijnen is gekomen en alle kippen het vaccin tot zich hebben genomen;
2. gebruik van onjuiste concentratie waterstabilisator (zoals AviBlue). De stabilisator kleurt het water blauw, vangt chloor weg en beschermt het vaccin. De blauwe kleur maakt het eenvoudig controleerbaar of het vaccin aan het einde van de waterlijn wordt verstrekt;
3. de waterkwaliteit is niet op orde. De ideale watertemperatuur is 14 tot 20 graden. De pH-waarde is idealiter tussen 6,5 en 7,5. Te hoge concentraties chloor en ijzer kunnen het levende vaccin doden;
4. te kort of te lang dorsten van leghennen. Een dorsttijd van twee uur (voordat de lichten uitgaan) is optimaal;
5. het vaccin wordt niet goed bewaard. Bewaar het vaccin in een speciaal daarvoor bedoelde koelkast en vermijd lichtcontact.

Stappenplan

Drinkwatervaccinatie tegen salmonella is volgens Boerrigter niet moeilijk, maar dient voor een optimale slagingskans wel goed uitgevoerd te worden volgens een helder stappenplan.

In aanloop naar het vaccineren is het zaak om waterbehandelingen tijdig te stoppen en leidingen door te spoelen (zie kader). Bereken vooraf het juiste aantal doses en het watervolume, aan de hand van de bijsluiter. Voorkom onder-doseren. Elke kip moet een dosis van het vaccin krijgen.

Schaf bij twijfel over de waterkwaliteit eenvoudig verkrijgbare testjes aan om de pH-waarde en de aanwezigheid van chloor te meten. Boerrigter: “Je kunt niet voorzichtig genoeg zijn, dus check het gewoon.”

Draag wegwerphandschoenen bij het bereiden van de vaccinoplossing. Voorkom dat je vaccinoplossing in contact komt met resten van zeep, reinigingsmiddel of ontsmettingsmiddel.

Gebruik plastic materialen (maatbeker, emmer/vat, roerstaaf/garde) bij het mengen van het vaccin. Wacht een minuut of 20 voordat je het vaccin aan de blauwkleurige stabilisator toevoegt.

Check voorafgaand aan de drinkwatervaccinatie of de blauwkleurige vloeistof ook daadwerkelijk aan het einde van de waterlijnen wordt verstrekt. “Dat moet je niet zomaar aannemen, maar controleren. Blind vaccineren is een veel voorkomende fout”, aldus Boerrigter. Als dit te veel tijd kost, kun je de drinkwatervaccinatie mogelijk opknippen in delen (een stal per dag).

Een minimale vaccinatietijd van 2 uur is vereist om te borgen dat alle kippen hebben gedronken. Een vaccinatietijd van 3 uur wordt aangeraden. Daarna neemt de kans toe dat het vaccin inactief wordt.

Dummie-enting

Legpluimveehouders die twijfelen over de juiste werkwijze kunnen volgens Boerrigter een zogenaamde dummie-enting uitvoeren. “Zonder toevoeging van het vaccin kun je daarmee zien of het blauwkleurige water alle nippels bereikt”, zegt Boerrigter. Pluimveehouders met vragen over salmonellabestrijding worden aangeraden om contact op te nemen met hun dierenarts. Gebroeders Van Beek en Elanco stellen kaarten met goede vaccinatiepraktijken beschikbaar voor hun ketenpartners.

Tijdens het webinar wordt pluimveehouders meegegeven om drinkwatervaccinatie tegen salmonella niet als een verplicht nummertje te zien. Het is juist een cruciaal instrument dat toegevoegde waarde kan hebben, mits goed gepland en uitgevoerd. “Weet wat je doet en ga er serieus mee om”, besluit Boerrigter.