De productie van voer is verantwoordelijk voor tot wel 80% van de klimaatimpact van de Zweedse eierproductie, grotendeels door geïmporteerde soja. Een nieuw initiatief onder leiding van Axfoundation en de Zweedse Universiteit voor Landbouwwetenschappen onderzoekt mycoproteïne als circulair alternatief.
Het project ‘Feed of the Future for Fish, Pigs, Poultry and Laying Hens’ wordt geleid door Axfoundation in samenwerking met de Zweedse Universiteit voor Landbouwwetenschappen. Het doel is om de milieubelasting van diervoer te verminderen, terwijl de dierprestaties en voerkwaliteit hoog blijven. In dit recente initiatief testten de onderzoekers een sojavrij kippenvoer met mycoproteïne, geproduceerd uit reststromen uit de voedingsindustrie.
Soja vervangen
Conventioneel pluimveevoer is grotendeels afhankelijk van geïmporteerde soja, en in de biologische houderijsystemen wordt vaak vismeel van wild gevangen vis gebruikt. Beide grondstoffen hebben een aanzienlijke impact op het milieu. Het Zweedse initiatief richt zich in plaats daarvan op circulaire eiwitbronnen: ingrediënten die onderbenutte hulpbronnen omzetten in waardevolle voeding. “We hebben al bewezen dat vissen kunnen worden grootgebracht op voer met Zweedse circulaire eiwitten afkomstig uit reststromen van bosbouw, vissector en voedingsindustrie. Nu zetten we de volgende stap en tonen we aan dat dezelfde aanpak werkt voor leghennen”, zegt Christian Sjöland, projectmanager bij Axfoundation.
Productie mycoproteïne
De mycoproteïne die in het project wordt gebruikt, is ontwikkeld door Seaqure Labs in hun fabriek in Göteborg. Het wordt geproduceerd via vaste-stoffermentatie (solid-state fermentation, SSF). Johan Henriksson, CEO en medeoprichter van Seaqure Labs, legt uit: “De mycoproteïne-ingrediënten van Seaqure Labs worden geproduceerd met een proces dat vaste-stoffermentatie (SSF) wordt genoemd. Dit traditionele fermentatieproces combineert vaste en vloeibare reststromen uit de voedsel- en landbouwsector met schimmelculturen in een gecontroleerde omgeving, vergelijkbaar met paddenstoelenteelt en verticale landbouw. De mengsels worden gefermenteerd met draadvormige schimmels, wat de voedingssamenstelling en het eiwitgehalte van de grondstoffen verbetert.” Hij vervolgt: “Met deze technologie kunnen we eiwitten produceren met zeer weinig landgebruik en een aanzienlijk lagere klimaatvoetafdruk dan soja. Dit creëert kansen voor een nieuwe binnenlandse eiwitindustrie en vermindert de afhankelijkheid van import.” Seaqure Labs opereert momenteel op pilotschaal, maar de aanpak is ontworpen voor modulaire opschaling, wat groeipotentieel biedt.
Voedingswaarde en onderzoeksresultaten
Een belangrijke vraag bij elk soja-alternatief is of het voldoet aan de nutritionele eisen van diervoer. Volgens onderzoekers van de Zweedse universiteit toont mycoproteïne veel potentieel. “De voedingswaarde van mycoproteïne, inclusief ruw eiwitgehalte en aminozuurprofiel, varieert afhankelijk van het productieproces en het gebruikte substraat. In het project Feed of the Future lag het ruw eiwitgehalte van mycoproteïne tussen ongeveer 28 en 60%, vergeleken met circa 45% in sojaschroot”, zegt Emma Ivarsson, universitair hoofddocent diervoeding bij SLU. Lopende proeven met leghennen laten bemoedigende resultaten zien. “Op dit moment testen we een sojavrij voer voor leghennen en tot nu toe zien de resultaten er veelbelovend uit, met behoud van voeropname en eierproductie. In de toekomst zal het project Feed of the Future ook voer voor vleeskuikens en varkens testen in 2026”, legt Ivarsson uit.
Ze verwijst ook naar eerder onderzoek: “Onze onderzoeksgroep heeft eerder een studie uitgevoerd waarbij een gedeeltelijke vervanging van soja door mycoproteïne in startvoer voor vleeskuikens werd getest. In die studie was de productieprestatie vergelijkbaar met het op soja gebaseerde controlevoer, en werd geconcludeerd dat gedeeltelijke vervanging mogelijk is.”
Marktintroductie
Het sojavrije voer is samengesteld en geproduceerd door het Zweedse bedrijf Svenska Foder. Lotta Waldenstedt, productmanager pluimvee bij Svenska Foder, zegt: “Het ontwikkelen van sojavrij voer voor leghennen sluit aan bij onze ambitie om voortdurend nieuwe grondstoffen te evalueren die de Zweedse voerproductie kunnen versterken. Wanneer ingrediënten zoals deze sterke resultaten laten zien, zowel nutritioneel als qua milieu-impact, is het logisch dat wij helpen om ze op te schalen.” Het voer wordt momenteel getest onder praktijkomstandigheden in het Zweedse Livestock Research Centre van de universiteit. Evaluaties op de Torsåker-boerderij van Axfoundation bevestigen dat de eieren qua smaak en kwaliteit overeenkomen met conventionele eieren.
Schaalbaarheid
Hoewel de technische haalbaarheid van mycoproteïne goed is aangetoond, blijft kostenefficiënte opschaling een belangrijke uitdaging. “De technologie zelf is bewezen, en mycoproteïne wordt al op industriële schaal geproduceerd in andere toepassingen. De belangrijkste uitdaging ligt nu minder bij technische haalbaarheid en meer bij kostenefficiënte opschaling, marktvraag en het opbouwen van waardeketens rond nieuwe voeringrediënten”, zegt Christian Sjöland. Johan Henriksson deelt een vergelijkbaar perspectief: “Mycoproteïne wordt vandaag de dag al op industriële schaal geproduceerd. Wat nog nodig is, is deze schaalbaarheid kostenefficiënter en wereldwijd toegankelijk maken. Daar zien wij vaste-stoffermentatie (SSF) als de volgende stap. Het maakt productie mogelijk met eenvoudige infrastructuur en goedkope reststromen, wat opschaling via modulaire uitbreiding vergemakkelijkt.”
Concurrentie op kostprijs
“Momenteel is mycoproteïne over het algemeen duurder dan standaard sojaschroot. Maar dit is nog een jonge industrie, en de kosten zullen dalen naarmate de productie opschaalt en processen verbeteren. Het is ook belangrijk om verder te kijken dan alleen de prijs”, zegt Sjöland. Henriksson voegt toe: “Voor mycoproteïnebedrijven kan het lastig zijn te concurreren met traditioneel sojaschroot vanwege de zeer lage marktprijs. Maar als de productie van mycoproteïne een hoger eiwitgehalte kan bereiken met laagwaardige reststromen als grondstof, is er sterke potentie om te concurreren met zowel soja-eiwitconcentraat als vismeel in diervoeders.”
Toekomstperspectief
Vanuit regulatoir oogpunt zijn er tot nu toe geen grote barrières voor het gebruik van reststromen uit de voedingsindustrie bij de productie van mycoproteïne voor diervoer. Verdere ontwikkeling is echter nodig, met name binnen het EU-kader voor biologische productie. “Tot nu toe zijn we geen grote regelgevende obstakels tegengekomen voor het gebruik van reststromen uit de voedingsindustrie bij de productie van mycoproteïne voor voer. Het belangrijkste hiaat is momenteel dat het EU-kader voor biologische mycoproteïne-productie nog niet volledig is uitgewerkt”, zegt Christian Sjöland. Hij besluit dat een duidelijker beleid, vooral voor de toepassing in de biologische houderij, de vooruitgang kan versnellen.
