De pluimveesector is er klaar voor, maar de doorbraak van ZED-eieren (zonder eendagshaantjes doden) laat op zich wachten. Bestellingen van de retail blijven voorlopig uit. Daardoor komt de doelstelling van de Stuurgroep Eendagshaantjes in het geding.
Supermarkten hebben de bal voor zich uitgeschoven. Dat hadden wij als stuurgroep niet verwacht
“De retail is aan zet om ZED-eieren te bestellen”, zo liet Jan Vroegindeweij als duovoorzitter van de Stuurgroep Eendagshaantjes in het voorjaar van 2025 optekenen in Pluimveehouderij. Feitelijk is dat nu nog steeds zo. “Bij de partijen die hebben gewerkt aan de roadmap is er zeker sprake van enige teleurstelling over de positie van de retail. De supermarkten hebben de bal voor zich uitgeschoven. Dat hadden wij als stuurgroep niet verwacht. Het momentum is er nu blijkbaar niet voor retailers om ZED-eieren te bestellen”, zegt Vroegindeweij.
Gesprekken met retail gaande
De ondernemer en bestuurder laat weten dat de leden van de stuurgroep in gesprek zijn met retailers over de situatie. “We hebben al gesprekken achter de rug. Er volgen nog meer overleggen. Het jaar 2026 is ook nog niet voorbij. Het is de vraag of de retail zich alsnog gaat herpositioneren, zodat we onze doelstelling kunnen realiseren. Op dit moment is het niet duidelijk wanneer de retail aanhaakt”, aldus Vroegindeweij. Als geen ander beseft hij dat de tijd begint te dringen om de doelstelling dit jaar nog te halen of überhaupt vorm te geven. Na het bestellen van jonge hennen duurt het immers zo een maand of acht voordat ZED-eieren daadwerkelijk in de supermarkten liggen.
Volgens Vroegindeweij valt de huidige stand van zaken (lees: impasse) niet los te te zien van de hoogconjunctuur in de markt. Eierprijzen bevinden zich op een torenhoog niveau en retailers zijn blijkbaar huiverig voor een verdere kostprijsverhoging. “De retail ziet het niet als het goede moment om nu over te gaan op ZED. Daar kan je wat van vinden.” Eerder berekende Vroegindeweij in Pluimveehouderij dat de meerkosten voor de consument beperkt blijven tot hooguit 1,5 tot 2 cent per ei. Bij een consumptie van 200 eieren per jaar gaat het om € 4 extra. “Met de hoge eierprijzen van dit voorjaar is de kostprijsverhoging relatief gezien het kleinst”, aldus Vroegindeweij.
De stuurgroep blijft zich de komende tijd inzetten om de retail op andere gedachten te brengen. De doelstelling om alle tafeleieren voor de Nederlandse en Duitse markt zonder het doden van eendagshaantjes te produceren, blijft dan ook onveranderd overeind staan. “Richting 2030 en 2040 gaan er zaken veranderen op het gebied van dierwelzijn. We hebben een Convenant ‘Stappen naar een dierwaardige veehouderij’ en een AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur, red). De productie van ZED-eieren is een van de ontwikkelingen”, aldus Vroegindeweij.
‘Sector is klaar voor productie ZED-eieren’
De sector is klaar voor ZED-eieren, zo vertelt Jacco Wisserhof. Volgens de LTO/NOP-voorzitter van de kring leghennenhouders kunnen ZED-eieren worden geregistreerd, gevolgd en getraceerd. Binnen IKB is een aparte module opgetuigd voor ZED. Het is nog niet bekend of ZED-eieren worden ingepast binnen het Beter Leven-keurmerk, zo zegt Vroegindeweij. “Dat is aan de betrokken marktpartijen.” Wisserhof vult aan: “Als sector zou dit een voorkeursoptie zijn om dit te regelen binnen het keurmerk.”
Wisserhof merkt dat retailers naar elkaar kijken en voorlopig wachten met het bestellen van ZED-eieren. “We moeten stappen zetten, maar de bal ligt bij de retail. Supermarkten worden niet verplicht gesteld om ZED-eieren te verkopen. Wordt het straks in de toekomst wel verboden voor de pluimveehouders om eendagshaantjes te doden? Met de stuurgroep willen we graag in de lead blijven en voorkomen dat er wetgeving van kracht wordt. Gelukkig worden de inspanningen van de sector gezien door het ministerie”, zo geeft hij aan.
Namens de Dierenbescherming laat woordvoerder Niels Kalkman weten het jammer te vinden dat de retail nog niet wil overgaan tot het bestellen van ZED-eieren. “We hopen dat hier verandering in komt, en niet alleen bij de retail maar ook bij andere kanalen die tafeleieren verkopen zoals foodservicebedrijven. Op die manier kunnen we de doelstelling – alle tafeleieren ZED – halen. Dat lukt niet door het enkel in het Beter Leven-keurmerk op te nemen.”
Meerkosten uit de markt
Leghennenhouders betalen € 3 per jonge hen extra voor ZED. De meerkosten moeten worden terugverdiend in de markt. Wisserhof: “Als sector kunnen we schakelen. Dat is eerder al gebleken met OKT. Broederijen hebben de machines om geslachtsbepaling toe te passen. Laat maar komen, zeg ik. Maar marktvraag is natuurlijk wel een belangrijke voorwaarde. Retailers willen hun marges bewaken en zijn bang voor vraaguitval.”
Het doden van eendagshaantjes voor de productie van tafeleieren is verboden voor Duitse broederijen. Toch geldt er in Duitsland geen houderijverbod voor niet-OKT. Dat betekent dat er niet-OKT-eieren en jonge hennen uit het buitenland worden gehaald. Duitse kuikenbroederijen hebben hun productie daardoor fors naar beneden bij moeten stellen. Wisserhof waakt voor een dergelijk scenario in Nederland. “We moeten voorkomen dat hier hetzelfde gebeurt. Wat heb je anders gewonnen? Met het verplaatsen van broederijen en een toename van de import zijn haantjes niet gered. We zitten niet op een eiland. Er worden ook buitenlandse eieren ingekocht.”
Duitsland loopt Europees gezien voorop met OKT
Duitsland heeft in 2022 rigoureus besloten het doden van eendagshaantjes te verbieden. Daarmee lopen onze oosterburen Europees gezien voorop. Nergens in Europa geldt zo’n strikt verbod als in Duitsland. Geslachtsbepaling in het ei is in Duitsland toegestaan tot de 13e dag.
Ook in Frankrijk is er (deels) een verbod van kracht, al is dat minder strikt dan in Duitsland. In Frankrijk is geslachtsbepaling in het ei toegestaan tot dag 15. In Frankrijk worden echter nog altijd eendagshaantjes gedood. In het land wordt een deel van de eendagshaantjes van witte legrassen vergast. Deze diertjes worden gebruikt als diervoeding voor roofvogels en reptielen in dierentuinen.
In navolging van Duitsland en Frankrijk wordt in meer Europese landen gesproken over een verbod op het doden van eendagshaantjes, bijvoorbeeld in Italië. Het Italiaanse voornemen om het doden van eendagshaantjes uit te faseren, is nog niet bekrachtigd. Ook in België staat het onderwerp op de agenda.
Supermarkten wijzen op belang van gelijk speelveld
Supermarktketen Jumbo ziet het belang van ZED-eieren, zo laat woordvoerder Lydia van der Meer weten. “In 2020 was Jumbo de eerste supermarkt die eieren op de markt heeft gebracht zonder het doden van eendagshaantjes. Er liggen drie artikelen ZED-eieren in onze schappen, waarbij geen kuikens gedood worden (Kei Lekker 6 stuks en 10 stuks, Oerei 10 stuks).” Op de vraag waarom niet alle tafeleieren ZED zijn, verwijst Van der Meer naar de recente reactie van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) in het Algemeen Dagblad. De branchevereniging van de supermarkten laat in het AD optekenen dat er tijdens gesprekken wordt verkend welke bijdrage de retail kan leveren aan een zorgvuldige en haalbare uitfasering van het doden van eendagshaantjes. Dat kan volgens het CBL bijvoorbeeld binnen de uitvoering van het convenant Dierwaardige Veehouderij. Daarbij is het van belang dat er duidelijke en breed gedragen afspraken komen, zodat ketenpartijen gezamenlijk en in samenhang kunnen optrekken. Ook de overheid speelt hierin een rol. Voor een level playing field is het belangrijk dat iedereen meedoet, zo stelt het CBL.
Ook Albert Heijn onderkent het belang van ZED-eieren, zo laat woordvoerder Pauline van den Brandhof weten. “Ons Rondeel-eierenaanbod sluit hier goed op aan. Tegelijkertijd verkennen we hoe ZED-eieren in de toekomst een grotere rol kunnen spelen binnen ons Beter voor Natuur & Boer-assortiment.” Ook AH wijst op het belang van een gelijk speelveld, zegt Van den Brandhof. “Het is een onderwerp dat niet alleen de retail raakt. Het hangt samen met bredere ketenuitdagingen. We voeren hierover gesprekken met de sector en benadrukken ook het belang van passende wet- en regelgeving, omdat dit kan bijdragen aan een brede en eerlijke toepassing.”
